Drie categorieën
Een origineel bestaat één keer: het doek, het paneel, de tekening waar de kunstenaar aan heeft gewerkt. De prijs weerspiegelt de uren, het materiaal en de naam.
Een gelimiteerde oplage is een reproductie of een grafisch werk waarvan een vastgelegd aantal bestaat, genummerd als 12/50 en meestal gesigneerd. Zodra de oplage vol is, worden er geen bij gemaakt — dat is de hele afspraak, en die afspraak is wat de waarde draagt.
Een poster of open reproductie is onbeperkt. Er kunnen er tienduizend van bestaan of morgen tienduizend bij. Dat is geen bezwaar zolang u weet wat u koopt: u koopt een afbeelding, geen exemplaar.
Waarom het aantal de prijs bepaalt
Bij reproducties is de druktechniek zelden het verschil: dezelfde printer kan een oplage van dertig en een oplage van tienduizend maken. Wat het verschil maakt, is schaarste plus de belofte dat die schaarste blijft.
Daarom is de vraag ‘hoeveel exemplaren bestaan er’ belangrijker dan ‘welk papier is het’. Een prachtige print in een open oplage is nog steeds een poster.
Let ook op de artist proofs, aangeduid met AP of EA. Die staan buiten de nummering en zijn gebruikelijk tot ongeveer tien procent van de oplage. Zijn het er veel meer, dan is de oplage in de praktijk groter dan hij lijkt.
Waaraan u het ziet
Bij een gelimiteerde oplage staat het nummer met potlood op de rand geschreven, meestal linksonder, met de signatuur rechtsonder. Gedrukte nummers of een signatuur die deel is van het beeld, betekenen dat het niet handmatig is genummerd.
Een witrand is gebruikelijk bij oplages, zodat het werk ingelijst kan worden zonder dat er beeld verdwijnt. Een print die tot de rand is afgesneden, is meestal voor massaproductie gemaakt.
En een echt origineel heeft reliëf: verf ligt op het doek, potlood zit in het papier. Kijk onder strijklicht — bij een reproductie is het oppervlak vlak, hoe overtuigend de afbeelding ook is.
Wat een oplage waardevast houdt
Drie dingen bepalen of een genummerde oplage zijn waarde houdt. Het eerste is of de oplage vol raakt: een reeks die na jaren nog half beschikbaar is, laat zien dat de vraag beperkt is.
Het tweede is of de kunstenaar dezelfde afbeelding niet in andere vormen blijft uitgeven. Dezelfde voorstelling later als poster, op canvas én op mokken, ondermijnt de exclusiviteit van de oplage — formeel is er niets mis mee, praktisch merkt u het bij doorverkoop.
En het derde is de staat van uw exemplaar: een print met een ezelsoor, een verkleurde witrand of een vlek is bij verkoop aanzienlijk minder waard. Bewaar hem ingelijst of plat, in zuurvrij materiaal, uit de zon.
Wat u ervoor betaalt
Grofweg: een poster kost tientjes, een genummerde oplage van een gevestigde naam honderden tot enkele duizenden, een origineel van diezelfde naam een veelvoud daarvan.
Voor de meeste huizen is de oplage het interessantste segment: u krijgt een exemplaar met een vastgelegd aantal, vaak met certificaat, voor een bedrag dat te overzien is.
Wees alleen alert op de combinatie ‘gelimiteerd’ en een oplage van vijfhonderd of duizend. Dat is technisch een limiet en praktisch een poster met een nummer erop.